Điểm tham quan Khách sạn Nhà hàng Tour du lịch

Ninh Bình bảo tồn và phát triển nghệ thuật hát Xẩm

Cập nhật: 21-04-2012 10:07:37
Ninh Bình bảo tồn và phát triển nghệ thuật hát Xẩm
Ninh Bình – Cái nôi của nghệ thuật hát Xẩm

Hát Xẩm (hay còn gọi là hát rong, hát dạo…) là một loại hình văn hóa nghệ thuật dân gian cổ truyền của dân tộc, cũng như nhiều loại hình văn hóa nghệ thuật truyền thống khác của Việt Nam như: Chèo, Tuồng, Ca trù … Hát Xẩm có một dòng chảy từ bao đời, gắn bó với con người Việt Nam, đặc biệt là với cuộc sống dân dã, thị thành và kẻ chợ bởi hát Xẩm vừa bình dân, vừa chuyên nghiệp, vừa độc đáo, vừa đặc sắc lại vừa quen thuộc. Bên cạnh giá trị nghệ thuật, hát Xẩm còn là loại hình âm nhạc dân gian mang đậm tính nhân văn, thẩm mỹ và giáo dục về đạo đức, lối sống của mọi tầng lớp trong xã hội. Và cũng chỉ có hát Xẩm mới phát triển thành một nghề kiếm sống, đó là nghề hát của người nghèo nơi thành thị và được truyền dạy từ thế hệ này qua thế hệ khác.

Ninh Bình từng là kinh đô của nước Đại Cồ Việt – Nhà nước phong kiến tập quyền đầu tiên của nước ta thế kỷ thứ X, nơi phát tích của nghệ thuật Chèo – loại hình nghệ thuật cổ truyền tiêu biểu của miền Bắc Việt Nam, đây cũng là vùng đất có những nghệ nhân tiêu biểu đang lưu giữ loại hình nghệ thuật hát Xẩm (nghệ nhân Hà Thị Cầu – được coi là người hát Xẩm cuối cùng của thế kỷ XX). Vì thế, có cơ sở để khẳng định Ninh Bình là một trong những “cái nôi”, là “quê hương” của loại hình nghệ thuật hát Xẩm cổ truyền.

Nguy cơ thất truyền

Theo các nghệ nhân, hát Xẩm có lịch sử khoảng thế kỷ thứ 14, có giai điệu chậm rãi, khoan thai, trầm bổng, mang tính kể chuyện (kể tích)… thông qua rất nhiều làn điệu và ca từ bắt nguồn từ dân gian. Loại hình nghệ thuật này còn có cấu trúc giai điệu uyển chuyển, tinh tế. Đặc biệt hát Xẩm không hề kén người thưởng thức bởi tính trung hoà của nó, lời Xẩm mộc mạc dễ hiểu, làn điệu nhiều, phong cách chậm rãi, tự do ngân nga, thích hợp cho hình thức tự sự và trữ tình. Có lẽ vì thế qua nhiều thế kỷ sức sống của loại hình nghệ thuật này vẫn âm ỉ và phát triển.

Tuy nhiên, trải qua nhiều thăng trầm của lịch sử, loại hình nghệ thuật hát Xẩm đang có nguy cơ bị mai một, thất truyền. Một trong những nguyên nhân chính là các nghệ nhân hát Xẩm ngày một vắng bóng. Hiện tại, trên địa bàn tỉnh Ninh Bình chỉ còn một nghệ nhân - nghệ sỹ ưu tú Hà Thị Cầu (xã Yên Phong, huyện Yên Mô) là còn có thể tự sáng tác, tự trình diễn nhạc cụ và biểu diễn một cách nhuần nhuyễn, mang lại cái hồn cho loại hình nghệ thuật độc đáo này. Nhưng cụ Hà Thị Cầu hiện đã cao tuổi, khả năng nhớ và hát các làn điệu Xẩm cũng dần mai một.

Bên cạnh đó, hát Xẩm lại thường được dạy qua con đường truyền khẩu và có những quy định nghiêm ngặt đối với người theo học. Thời gian, công sức bỏ ra để thành nghề cũng là một vấn đề không nhỏ đối với người theo học. Vì vậy, nguy cơ thất truyền loại hình nghệ thuật hát Xẩm là rất dễ xảy ra.

Các động thái bảo tồn

Trong những năm qua, kinh tế du lịch Ninh Bình có bước tăng trưởng mạnh. Ninh Bình đang phấn đấu đưa du lịch trở thành một ngành kinh tế mũi nhọn, trong đó chú trọng bảo tồn, khai thác, phát huy các giá trị văn hóa phục vụ phát triển du lịch, nhất là trong giai đoạn hiện nay khi mà Du lịch di sản, du lịch văn hóa đang có xu hướng phát triển ngày càng mạnh. UBND tỉnh Ninh Bình đã ban hành Nghị quyết số 15-NQ/TU ngày 13 tháng 7 năm 2009 của Ban chấp hành Đảng bộ tỉnh về phát triển du lịch đến năm 2020, định hướng đến năm 2030, trong đó “… Chú trọng khai thác các tài nguyên du lịch nhân văn phi vật thể như các lễ hội dân gian, hát chèo, hát xẩm, ca trù, các làn điệu dân ca và rối nước…”

Với ý nghĩa bảo tồn, lưu giữ và phát triển loại hình văn hoá đang có nguy cơ bị thất truyền trong dân gian, làm phong phú thêm các tài nguyên du lịch, góp phần thu hút và kéo dài thời gian lưu trú của khách du lịch tại Ninh Bình, và mục tiêu tiếp theo là trình UNESCO công nhận hát Xẩm là Di sản văn hóa phi vật thể cần được bảo vệ khẩn cấp của nhân loại, UBND tỉnh Ninh Bình đã Phê duyệt Đề án số 04/ ĐA-UBND ngày 14/11/2011 về việc “Khôi phục, bảo tồn và phát triển nghệ thuật hát Xẩm”. Đề án được Nhà hát chèo Ninh Bình phối hợp với UBND huyện Yên Mô tổ chức thực hiện từ cuối năm 2011.

Đề án là động thái tích cực, có tính tiên phong trong việc phục hồi một môn nghệ thuật diễn xướng độc đáo của dân tộc. Mục tiêu của Đề án là sưu tầm, biên soạn, truyền dạy và phổ biến các bài hát Xẩm theo các làn điệu cổ truyền, dàn dựng chương trình hát Xẩm, bảo tồn, phát triển nghệ thuật hát Xẩm thông qua các hoạt động biểu diễn và trên các phương tiện thông tin đại chúng ở Trung ương địa phương.

Để thực hiện mục tiêu này, Tỉnh đã mời các nghệ nhân, nghệ sỹ ưu tú ở Trung ương và địa phương sưu tầm các làn điệu, các bài hát Xẩm cổ truyền, biên soạn chương trình và trực tiếp truyền dạy nghệ thuật hát Xẩm cho các diễn viên, nhạc công Nhà hát chèo Ninh Bình, các diễn viên quần chúng ở xã Yên Phong và các xã lân cận thuộc huyện Yên Mô. Sau khi được truyền nghề, các học viên sẽ dàn dựng, biểu diễn chương trình hát Xẩm, thực hiện việc ghi hình, thu tiếng nhằm giới thiệu, quảng bá sâu rộng nghệ thuật hát Xẩm tới công chúng.

Những tín hiệu vui

Cuối tháng 2 vừa qua, tỉnh Ninh Bình đã tổ chức công diễn báo cáo giai đoạn I của đề án “Khôi phục, bảo tồn và phát triển nghệ thuật hát Xẩm”. Hơn 10 điệu hát mang đậm bản sắc văn hóa dân tộc đã được các nghệ sỹ của thủ đô Hà Nội, nghệ sỹ của Nhà hát chèo Ninh Bình, nghệ nhân Hà Thị Cầu (Ninh Bình) và các hạt nhân văn nghệ của huyện Yên Mô trình diễn với nhiều làn điệu Xẩm nổi tiếng như: Xẩm chợ, Phồn huê, Riềm huê, Hát ai, Chênh bong, Hò bốn mùa, Ba bậc, Xẩm Sênh, Thập ân…Các tiết mục được chuẩn bị, dàn dựng công phu, thể hiện được một cách cơ bản, sâu sắc tính chất của các làn điệu Xẩm, thu hút sự quan tâm của đông đảo khán giả.

Đây chính là cơ sở để đánh giá mức độ thành công giai đoạn I đề án “ Khôi phục, bảo tồn và phát triển nghệ thuật hát Xẩm” do Nhà hát chèo Ninh Bình đã nỗ lực thực hiện trong thời gian qua, đó cũng là tín hiệu vui để Ninh Bình tiếp tục triển khai giai đoạn tiếp theo của Đề án.

Ninh Bình là địa phương đầu tiên trong cả nước có chủ trương chỉ đạo việc phục hồi nghệ thuật hát Xẩm trên địa bàn tỉnh nhà. Trong tương lai không xa, thông qua hoạt động biểu diễn, phục vụ các sự kiện của Tỉnh và biểu diễn phục vụ khách du lịch, cùng nỗ lực từ hoạt động của các cơ quan chức năng ở địa phương phối hợp với các cơ quan liên quan ở Trung ương, nghệ thuật hát Xẩm sẽ được bảo tồn, phát triển cả về bề rộng lẫn chiều sâu, đó cũng chính là tiền đề mở đường cho việc đề nghị UNESCO công nhận nghệ thuật hát Xẩm Ninh Bình là di sản văn hoá phi vật thể của nhân loại./.
Nguồn: Nhà hát chèo Ninh Bình
Các tin khác
Quảng cáo
Tiện ích
Thời tiết Vé máy bay
Tỷ giá Vé tàu
Hỗ trợ trực tuyến
Phòng Nghiệp Vụ Du Lịch
Hotline: (030) 387.65.48
Trung Tâm TTXT Du Lịch
Hotline: (030) 388.41.01
Tư Vấn Tour 
Hotline: 0965.500.001